İçeriğe geç
Matematiksel Giriş yap
LGS 2027, 8. sınıf matematik

Matematiksel / Blog / Konu anlatımı

EBOB mu, EKOK mu? Soruyu okur okumaz karar ver

Çarpanlar ve Katlar sorularında hesap genellikle kolaydır. Öğrenciyi zorlayan, EBOB mu EKOK mu kullanacağına karar vermek. Bunun için kendine tek bir soru sorman yeter: Aradığım sayı, verilen sayılardan küçük mü olmalı, büyük mü?

Konu anlatımı5 dk okumaHafta 1: Çarpanlar ve Katlar

Tek kural: küçük mü, büyük mü?

EBOB, iki sayının ortak bölenlerinin en büyüğüdür. Bir sayıyı bölen sayı o sayıdan büyük olamaz. Bu yüzden EBOB, verilen sayıların en küçüğünden büyük olamaz.

EKOK, iki sayının ortak katlarının en küçüğüdür. Bir sayının katı o sayıdan küçük olamaz. Bu yüzden EKOK, verilen sayıların en büyüğünden küçük olamaz.

Parçalıyorsan EBOB, birleştiriyorsan EKOK.

Problemde bir bütünü eşit parçalara ayırıyorsan aradığın parça bütünden küçüktür, yani EBOB kullanırsın. Tekrar eden olayların ilk kez çakıştığı anı ya da küçük parçaları yan yana dizince oluşan bütünü arıyorsan aradığın sayı büyüktür; o zaman EKOK.

İkisini birden bulmanın yolu

Sayıları asal çarpanlarına ayır. EBOB için ortak asal çarpanların küçük üslüsünü, EKOK için bütün asal çarpanların büyük üslüsünü alırsın:

120 = 2^3 · 3 · 5, 80 = 2^4 · 5
EBOB = 2^3 · 5 = 40, EKOK = 2^4 · 3 · 5 = 240

Sonucu kontrol etmek için işe yarayan bir eşitlik var: İki sayının EBOB'u ile EKOK'unun çarpımı, sayıların çarpımına eşittir.

EBOB(a,b) · EKOK(a,b) = a · b

EBOB sorusu: zemini kare karolarla döşemek

Örnek 1

Kısa kenarı 80 cm, uzun kenarı 120 cm olan dikdörtgen bir zemin, hiç boşluk kalmadan ve hiçbir karo kesilmeden eş kare karolarla döşenecektir. Kullanılacak karo sayısı en az kaçtır?

Burada zemini parçalıyoruz. Karonun kenarı hem 80'i hem 120'yi tam bölmeli. Karo sayısının en az olması için de karonun olabildiğince büyük olması gerekiyor:

EBOB(120, 80) = 40; 3 · 2 = 6 karo

EKOK sorusu: karolardan kare oluşturmak

Örnek 2

Kısa kenarı 12 cm, uzun kenarı 18 cm olan dikdörtgen karolar, aynı yönde ve aralarında boşluk kalmadan yan yana dizilerek bir kare oluşturulacaktır. En az kaç karo gerekir?

Bu kez küçük parçaları birleştirip bir bütün kuruyoruz. Karenin kenarı hem 12'nin hem 18'in katı olmalı ve olabildiğince küçük olmalı:

EKOK(12, 18) = 36; 3 · 2 = 6 karo

İki soru birbirine çok benziyor. Aradaki fark, birinde bütünü parçalamamız, ötekinde parçaları birleştirmemiz.

EKOK sorusu: birlikte kalkan otobüsler

Örnek 3

Bir duraktan A hattı otobüsleri 12 dakikada bir, B hattı otobüsleri 18 dakikada bir kalkmaktadır. İki otobüs saat 08.00'de birlikte kalkmıştır. Bir sonraki birlikte kalkış saat kaçtadır?

Tekrar eden iki olayın ilk kez çakıştığı anı arıyoruz, yani EKOK. EKOK(12, 18) = 36 dakika olduğundan otobüsler 08.36'da yine birlikte kalkar.

Soruyu okurken ipuçları

  • EBOB: "en büyük", "eşit parçalara", "hiç artmayacak şekilde paylaştırma", "kesmeden döşeme", "eşit aralıklarla ağaç dikme".
  • EKOK: "en az", "en kısa sürede", "ilk kez birlikte", "yan yana dizerek kare oluşturma", "hem 6'lı hem 8'li gruplanabilen".

"En az" ifadesi tek başına yanıltabilir. Örnek 1'de "en az kaç karo" soruluyor ama cevap EBOB ile bulunuyor. O yüzden tek bir kelimeye takılma; soruda bir bütün mü parçalanıyor, yoksa parçalar mı birleştiriliyor, ona bak.

Matematiksel uygulamasında Çarpanlar ve Katlar konusunun Netmatik kartlarında bu kuralların kısa hâllerini bulabilirsin.